Prawidłowe nawyki żywieniowe gwarancją zdrowia dzieci i młodzieży

  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
  • Drukuj zawartość bieżącej strony
11 lipca 2017

Na prawidłowe odżywianie wpływ mają nawyki oraz upodobania żywieniowe, kształtujące się od wczesnych lat życia, dlatego też należy uczyć dziecko, jak powinno się zdrowo odżywiać. Nawyki żywieniowe definiowane są jako charakterystyczne i powtarzające się zachowania, które wynikają z konieczności dostarczania składników odżywczych. Kształtują się one poprzez wielokrotne powtarzanie tych samych czynności, wedle pewnego wyuczonego wzoru.

Na prawidłowe odżywianie wpływ mają nawyki oraz upodobania żywieniowe, kształtujące się od wczesnych lat życia, dlatego też należy uczyć dziecko, jak powinno się zdrowo odżywiać. Nawyki żywieniowe definiowane są jako charakterystyczne i powtarzające się zachowania, które wynikają z konieczności dostarczania składników odżywczych. Kształtują się one poprzez wielokrotne powtarzanie tych samych czynności, wedle pewnego wyuczonego wzoru.

Nawyki żywieniowe wykształcają się dosyć szybko, bo już od wczesnego dzieciństwa. Dom rodzinny oraz szkoła są dla dziecka dwoma najważniejszymi środowiskami wychowawczymi, wywierającymi znaczący wpływ na jego rozwój. Nawyki żywieniowe dzieci mają wpływ na sposób odżywiania nie tylko w dzieciństwie, ale także w życiu dorosłym. Utrwalone od czasu dzieciństwa błędne nawyki żywieniowe są przyczyną powstawania wielu schorzeń cywilizacyjnych. Problemy zdrowotne coraz częściej spowodowane są nie tylko uwarunkowaniami genetycznymi, ale także środowiskowymi, związanymi z niewłaściwym odżywianiem oraz brakiem aktywności fizycznej. Postawy prozdrowotne, w tym prawidłowe nawyki żywieniowe, kształtują się przede wszystkim pod wpływem przykładu samych rodziców. Badania wskazują, że takie zachowania, jak m.in. kupowanie i jedzenie przez matki dużej ilości słodyczy, czy też brak ich świadomości na temat ilości konsumowanych słodyczy bądź ilości wypijanych napojów słodzonych przez ich dzieci, zwiększają ryzyko otyłości w okresie młodzieńczym, a to oznacza większe zagrożenie chorobami, takimi jak: cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze i choroba niedokrwienna serca. Osoby otyłe, w porównaniu do szczupłych, są znacznie częściej narażone na tego typu schorzenia. Najskuteczniejszą zatem metodę, aby zapobiec nadwadze i otyłości stanowi zmiana nieprawidłowych nawyków żywieniowych, a także regularna aktywność fizyczna.

Szkoła to miejsce, w którym dzieci dokonują pierwszych samodzielnych wyborów dotyczących zakupów w sklepiku, zaś stołówka może stać się miejscem ulubionym bądź znienawidzonym przez uczniów z powodu serwowanych w niej dań. Prawidłowym wyborom odnośnie żywienia na pewno nie sprzyja moda, ani też przykład niewłaściwie odżywiających się rówieśników. Bywa też, że dzieci nie mają po prostu dostępu do zdrowszego, pełnowartościowego jedzenia.

Edukacja dzieci w zakresie kształtowania prawidłowych nawyków żywieniowych jest niezbędna. Należy uczyć dzieci, żeby zwracały uwagę na to, ile kalorii dostarczają spożywane codziennie posiłki, czy pokarmy są zestawiane właściwie, a także czy zawierają wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Ważne są także pory posiłków, częstotliwość ich spożywania oraz rodzaje zjadanych przekąsek.

Nawyki żywieniowe mają niebagatelny wpływ na samopoczucie człowieka. Od najmłodszych lat każdy kształtuje swoje pozytywne albo negatywne zachowania, które mają wpływ na stan zdrowia. Wśród zachowań pozytywnych, sprzyjających zdrowiu wyróżnia się m.in.:

  • racjonalne odżywianie;
  • aktywność fizyczną;
  • utrzymywanie czystości ciała oraz otoczenia;
  • utrzymywanie dobrych relacji z innymi ludźmi;
  • zachowywanie bezpieczeństwa;
  • radzenie sobie ze stresem;
  • twórcze rozwiązywanie problemów;
  • korzystanie ze wsparcia społecznego i udzielanie go;
  • poddawanie się profilaktycznym badaniom medycznym itp.

    Do zachowań negatywnych, które zagrażają zdrowiu należą natomiast:
  • palenie papierosów;
  • używanie substancji psychoaktywnych;
  • nadużywanie alkoholu;
  • ryzykowne zachowania seksualne.

Niewłaściwe nawyki żywieniowe, jak również brak zrównoważonej diety prowadzą zarówno do niedoborów, jak i nadmiarów dostarczanej energii, mają także znaczący wpływ na stan zdrowia w późniejszym wieku. Błędy żywieniowe sprzyjają rozwojowi licznych schorzeń m.in. otyłości, cukrzycy, chorób układu sercowo-naczyniowego oraz nowotworów w przyszłości. Nieprawidłowości żywieniowe, będące efektem złego odżywiania się, a także wadliwego kształtowania zachowań żywieniowych upatrywać należy również w asortymencie sprzedawanej dzieciom żywności. Wybór „niezdrowych” przekąsek oraz napojów podczas ich pobytu w szkole wpływa negatywnie na funkcjonowanie organizmu.

Jednym z zachowań korzystnie wpływających na zdrowie jest racjonalne odżywianie, bardzo ważne w prawidłowym funkcjonowaniu dzieci w wieku szkolnym. Według E. Suligi „racjonalne odżywianie dziecka polega na zaspokojeniu w sposób optymalny zapotrzebowania organizmu na energię i składniki odżywcze, prawidłowym rozłożeniu posiłków w ciągu dnia oraz takim doborze produktów, aby w każdym podstawowym posiłku, oprócz odpowiedniej ilości energii, znalazły się wszystkie niezbędne składniki pokarmowe”.

W żywieniu dzieci duże znaczenie ma jedzenie pierwszego i drugiego śniadania. Prof. A. Szymański, Kierownik Zakładu Promocji Zdrowia AWF w Warszawie, w swoim artykule pt. Żywienie dzieci i młodzieży szkolnej – choroby dietozależne wskazuje na powiązania pomiędzy właściwym odżywianiem się a różnorodnymi chorobami. Szczególną uwagę zwraca również na przygotowywanie pierwszego i drugiego śniadania, które powinny składać się z różnych składników pokarmowych.

Z uwagi na to, że posiłki spożywane powinny być regularnie, 4-5 razy dziennie, natomiast przerwy pomiędzy nimi nie dłuższe niż 3-4 godziny, to spożywanie II śniadania czy też obiadu w szkole jest bardzo ważne. Uczeń przebywa w szkole wiele godzin –
w przypadku dojazdu do szkoły czas ten wydłuża się. Jednak, zgodnie z licznymi badaniami, wielu uczniów nie spożywa I śniadania, najważniejszego posiłku w ciągu dnia, które powinno być zjedzone przed wyjściem z domu, rano. Wielu uczniów nie spożywa również II śniadania, a nawet ciepłego posiłku obiadowego w trakcie pobytu w szkole, a przecież posiłki te uzupełniają energię oraz składniki odżywcze. Uczniowie spędzający do 6 godzin w szkole powinni zjeść przynajmniej jeden posiłek – II śniadanie albo ciepłe danie, natomiast pozostający ponad 6 godzin powinni spożyć dwa posiłki. Zbyt długie przerwy pomiędzy posiłkami powodują znaczny spadek poziomu glukozy we krwi, a to sprawia, że zmniejsza się wydolność fizyczna i umysłowa, obniża zdolność koncentracji, występuje rozdrażnienie itp.

Po rozpoczęciu przez dziecko nauki w szkole często następuje pogorszenie sposobu odżywiania, spowodowane prawdopodobnie tym, że dzieci przebywają więcej czasu poza domem, a przy tym stają się bardziej samodzielne. Często też dokonują zakupów
w przyszkolnych sklepach lub sklepikach szkolnych, oferujących wiele niesprzyjających prawidłowemu odżywianiu produktów. Uczniowie wybierają najczęściej słodycze, przekąski typu chipsy, a także słodkie napoje gazowane. Nie uświadamiają sobie przy tym, jakie to może mieć negatywne dla ich organizmu skutki. Produkty te przytłumiają uczucie głodu, lecz nie dostarczają odpowiedniej ilości składników odżywczych, ponadto mają dużą ilość kalorii
i niewielką wartość odżywczą. Zbyt słodkie napoje gazowane wypierają spożywanie korzystnych dla zdrowia soków, czy też napojów mlecznych (mleko, jogurt, kefir)
i przyczyniają się tym samym do zmniejszenia spożycia m.in. wapnia, bądź witaminy C. Wypierają także inne, bogate w korzystne dla zdrowia pełnowartościowe składniki posiłki.

Niezdrowe odżywianie dla wielu dzieci, a także nastolatków jest codziennością.
W dodatku istnieje ogólne przyzwolenie społeczne na spożywanie produktów typu fast food, słone przekąski (frytki, chipsy), różnego rodzaju słodycze oraz słodkie gazowane napoje, czyli na tzw. żywność śmieciową. Istnieje także moda nie tylko na niezdrową żywność, lecz również na różnego rodzaju „cudowne” diety, grożące poważnymi niedoborami
w organizmie, a to natomiast odbija się na stanie zdrowia, rozwoju oraz zachowaniu młodego pokolenia.

W kształtowaniu nawyków żywieniowych znaczącą rolę odgrywają wzorce rodzinne, zaś w późniejszej fazie również środowisko szkolne. Olbrzymi wpływ ma także panująca moda, wszechobecne reklamy oraz presja rówieśników. Prawidłowe nawyki żywieniowe stanowią gwarancję właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłowej oraz dobrego zdrowia. Konieczna jest zatem edukacja dzieci w kształtowaniu odpowiednich nawyków żywieniowych. Dzieci powinny być uczone, aby zwracać większą uwagę na ilość kalorii dostarczanych codziennie w posiłkach, czy pokarmy zestawiane są we właściwy sposób, oraz czy obejmują wszelkie niezbędne dla organizmu składniki odżywcze. Istotne są także pory spożywania posiłków, ich częstość oraz rodzaje konsumowanych przekąsek.

Prawidłowe żywienie powinno dostarczać potrzebnych składników pokarmowych oraz energii w takiej ilości, która zapewni optymalny rozwój i tempo wzrastania dzieci. Odpowiednio zestawiona dieta jest gwarancją dobrego ogólnego stanu zdrowia, optymalnego przyrostu masy i wzrostu, zapewnia sprawność umysłową oraz fizyczną. W młodszym wieku, łatwiej aniżeli w starszym, kształtować można właściwe nawyki żywieniowe (głównie przez rodziców, ale również nauczycieli). Wykształcenie pozytywnych zachowań zdrowotnych wśród najmłodszych, skutkuje utrzymaniem ich w przyszłości.

dr Ireneusz Skawina

Opracowano na podstawie:

Charzewska J., K. Wolnicka (red. nauk.), Szkoła i przedszkole przyjazne żywieniu i aktywności fizycznej, Wydawnictwo IŻiŻ, Warszawa 2013, s. 18-19
Gawęcki J., W. Roszkowski,
Żywienie człowieka a zdrowie publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, s. 5
Suliga E.,
Żywienie a rozwój psychofizyczny i stan zdrowia uczniów klas I–III, „Nauczanie Początkowe”, nr 4/2007, s. 27
Szymański A.,
Żywienie dzieci i młodzieży szkolnej – choroby dietozależne, „Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne”, nr 1/2008, s. 4
Woynarowska B.,
Zdrowie i szkoła, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000, s. 68.
Żywienie na wagę zdrowia
, http://brpd.gov.pl/ksiazki-informatory-poradniki/

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2017-07-11
Data publikacji:2017-07-11
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:Administrator
Liczba odwiedzin:1046